Ngọc trai xanh lấp lánh của New Zealand bị đe dọa bởi biển ấm lên

Roger Beattie, một nông dân ở Akaroa, lần đầu phát hiện ngọc pāua vào đầu những năm 1990 khi lặn ngoài khơi quần đảo Chatham. Ngỡ ngàng trước vẻ đẹp khác thường, ông bắt đầu thử nghiệm nuôi cấy. Một thập kỷ sau, những viên ngọc xanh đầu tiên chính thức được bán ra thị trường.

Hiện nay, chỉ có vài công ty nhỏ tham gia sản xuất, mỗi năm cung cấp vài nghìn viên ngọc - con số quá ít so với nhu cầu quốc tế.

Quy trình tinh vi và đầy rủi ro

Nuôi cấy ngọc pāua là quá trình tỉ mỉ: bào ngư non được đưa ra khỏi nước, nhẹ nhàng tách thịt để cấy mảnh ghép dưới vỏ. Nếu sơ suất, chúng sẽ chết ngay. Chỉ 1/5 số con tạo được viên ngọc đạt chất lượng trang sức.

Mỗi con cần sống trong nước khoảng 16°C suốt 3 - 4 năm và được cho ăn khối lượng lớn tảo bẹ. Để giữ nhiệt độ ổn định, Beattie đặt trang trại ở cửa vịnh Akaroa - nơi có dòng nước lạnh từ ngoài khơi. Một số trang trại khác phải dùng bể chứa để kiểm soát môi trường.

Biển ấm lên - mối nguy cận kề

Theo thống kê, từ năm 1982 đến nay, nhiệt độ bề mặt biển quanh New Zealand đã tăng 0,16–0,26°C mỗi thập kỷ. Sóng nhiệt biển cũng xuất hiện nhiều hơn, đợt 2017/18 đã khiến hàng nghìn sinh vật biển chết hàng loạt.

“Nước ấm gây căng thẳng sinh lý cho bào ngư” - nhà sinh thái học Shawn Gerrity (Đại học Canterbury) cho biết. Nhiệt độ cao làm pāua dễ thiếu oxy, đồng thời thúc đẩy hiện tượng tảo nở hoa có thể giết chết toàn bộ vụ nuôi chỉ trong thời gian ngắn.

Thực tế, tại California (Mỹ), tình trạng nước biển ấm lên đã khiến bào ngư suy giảm nghiêm trọng do thiếu thức ăn và bệnh tật lây lan nhanh.

Sắc ngọc không loài nào khác có

“Chỉ có loài pāua chân đen ở New Zealand mới tạo ra được màu ngọc lạ kỳ như vậy” - thợ kim hoàn Jacek Pawlowski, người đã làm việc với ngọc pāua suốt 25 năm, khẳng định.
“Chúng có ánh cầu vồng, giống như ngọc opal, và không viên nào giống viên nào”.

Ngoài vẻ đẹp, bào ngư còn là nguồn thực phẩm giá trị. Nhưng chúng sinh trưởng chậm, dễ bị khai thác cạn kiệt.

Tiến sĩ Norman Ragg (Viện Nghiên cứu Cawthron) cảnh báo: “Trên thế giới, nhiều loài bào ngư đã suy giảm nghiêm trọng. Trách nhiệm bảo vệ loài này đặt nặng lên New Zealand”.

Hy vọng từ thiên nhiên

Dù nguy cơ lớn nhưng vẫn có cơ sở để lạc quan. Sau trận động đất 2016 ở Kaikōura khiến hàng nghìn bào ngư chết, quần thể nơi đây đã phục hồi mạnh mẽ nhờ quản lý chặt chẽ. Đây là minh chứng rằng với sự quan tâm đúng mức, pāua có thể vượt qua biến đổi khí hậu.

Với Beattie, nuôi ngọc trai xanh không chỉ là kinh doanh mà còn là cách gìn giữ di sản biển. “Thật khó để làm gì đó vượt qua tạo hóa. Pāua không chỉ phải khỏe mạnh mà còn phải hạnh phúc" - ông nói.

Nếu được bảo vệ, những viên ngọc xanh lấp lánh sẽ tiếp tục là niềm tự hào độc đáo của New Zealand - minh chứng cho vẻ đẹp mong manh trước sức ép của biến đổi khí hậu.

Nguồn: https://www.theguardian.com/world/2025/may/24/shimmering-with-an-opal-shine-new-zealands-unique-blue-pearls-face-threat-of-warming-seas